Eerder vroeg ik me al af of we niet moeten stoppen met deze ‘meesterproef’. Hoe nobel ook ooit bedoeld, het is achterhaald in tijden van ChatGPT, Gemini en alle andere hulpmiddelen.

Merijn van Nuland interviewde mij en anderen voor een artikel over de impact van AI in het onderwijs. Wat te doen met werkstukken, scripties etc…? En waarom blijven we als docenten en leerlingen een toneelstukje opvoeren als we al lang niet meer de vaardigheden testen die we willen/kunnen testen?

Nog geen abonnee? Schrijf je hieronder in. Meer over Werkrust en trainingen lees je op werkrust.nl

Subscribe now

Podcast ‘De rolverdeling’

Sara de Monchy volgt een jaar lang vijf kinderen uit een groep 8 vlakbij de havens van Rotterdam, waar de kinderen van de havendirecteur en de dokwerkers samen in één klas zitten. Terwijl om de hoek grote containers op schepen worden geladen, is de klas hard bezig met de voorbereidingen van de groep 8 musical. Wie krijgt welke rol? Wie staat op het podium recht in de spotlights en wie kijkt liever toe vanuit de coulissen? En wat zegt dat over het echte leven? Hoe beïnvloeden verwachtingen van ouders, leerkrachten en het onderwijssysteem de toekomstkansen van kinderen?

De podcast is gratis te beluisteren via o.a. de NPO.

Het verdriet van de leraar

Confronterend opiniestuk van Ton van Haperen in de Volkskrant. Over docenten die na 20 jaar onderwijs in een midlifecrisis komen omdat ze ieder jaar opnieuw hetzelfde doen (terwijl de leerlingen steeds minder lijken te weten). En de gouden kooi van salaris, vakanties en gezin verhinderen om actie te ondernemen. Probleem is dat iedere school daardoor dure ‘verdrietige’ en slechtere leraren krijgt (hij noemt ze zelfs ‘giftig’). Maar Van Haperen komt ook met een oplossing. Verplichte kost voor iedere schoolleider.

Nog geen abonnee? Schrijf je hieronder in. Meer over Werkrust en trainingen lees je op werkrust.nl

Subscribe now

Snel orde in tabbladland

De les start, de klas komt binnen. Je wilt in Chrome snel diverse tabbladen open. Denk aan je studiewijzer in SOMtoday, een dia met je lesplan, Google Classroom, je presentatie, je antwoordenboek en de cijferlijst. Normaal kostte mij dit minuten, nu secondes. De oplossing: groepeer Chrome tabs met alle tabbladen voor een klas. In dit filmpje zie je hoe je dit snel inricht. Mij scheelt het veel tijd en energie aan het begin van de les.

Boekbespreking: Slow productivity - Cal Newport

In twintig jaar onderwijs heb ik nog nooit een compliment gekregen voor de duizenden mails die ik beantwoordde. Sterker nog: hoe sneller je reageert, hoe meer werk het oplevert. Cal Newport noemt dat pseudo-productiviteit. In zijn boek Werken zonder burn-out stelt hij drie principes voor om het anders te doen. Ik vertaalde ze naar het onderwijs — en het begint bij een collega die nooit zijn mail las.

NotebookLM - deel 2

Een van de ICT toepassingen die naar mijn mening groot verschil kan maken voor leerlingen èn docent is NotebookLM. Deze gratis tool van Google biedt op een heel eenvoudige manier (met 1 klik) de mogelijkheid om van lesstof presentaties, flitskaarten, infographics en zelfs podcasts te maken. Zie hier hoe ik aan de hand van een paar foto’s al deze hulpmiddelen wist te maken in een kwartier. Leuk om eens uit te proberen!

Het kind achter de cijfers

Af en toe krijg ik via mijn vrouw (PO leerkracht en IB’er) wat doorgestuurd over onderwijs. Soms is dat iets praktisch of grappigs. Soms inspirerend zoals onderstaand gedichtje. Het is een van de vele pakkende gedichten van Tirza van Schie beter bekend als Lentezoet.

Nog geen abonnee? Schrijf je hieronder in. Meer over Werkrust en trainingen lees je op werkrust.nl.

Subscribe now

Een onlogische dobbertocht naar rust

Ik heb met veel plezier het essay van Arjen van Veelen gelezen: ‘Op bedevaart naar de Lorelei: obstakel in een jakkerende wereld’. Hij beschrijft zijn bootreis over de Rijn als ‘iets doen wat nergens op sloeg’. Onderliggende gedachte van zijn betoog is juist dat dingen doen die niet gepland, logisch of optimaal zijn, juist zorgen voor een ongekende rust.

9 dingen in de ochtend die zorgen voor gelukkige kinderen

Ook bij ons thuis kan het er hectisch aan toe gaan in het ochtend. Kinderen die gewekt, gevoed en klaargemaakt voor school moeten worden. En niet iedereen wil alles in hetzelfde tempo, manier, geluidsvolume. Tussendoor wil je zelf ook nog iets van rustig opstarten met een krantje ontbijt etc.. Elsemieke Tijmstra behandelt het werk van onderzoeker Reem Raouda: welke 9 dingen je kunt doen om het wat effectiever èn gezelliger te krijgen bij de start van de dag. Van ‘zoek een moment om samen te lachen’ tot ‘eer de kracht van langzaam’.

Stoppen met todo-lijstjes?

Ernst-Jan Pfauth, bekend van De Correspondent en zijn huidige podcast POM stopt met todo-lijstjes. Hij noemt een takenlijst een wensdroom zonder einde. Nu werk ik al mijn hele professionele leven met takenlijstjes. Specifiek: digitaal in Google Tasks (mijn collega kan overigens prachtige geschreven afvinklijstjes maken). Toch bracht een artikel van hem over het anders plannen van taken me aan het twijfelen. Want ook ik heb lijstjes die nooit helemaal leeg raken. In ieder geval interessant om in iemands anders werkroutine te kijken.

Orde houden = herhalen

Na de kerstvakantie gelden de zilveren weken: een mooi moment om je pedagogisch kader weer goed neer te zetten. Ofwel: de kans om weer (meer) regie in je klas(sen) te pakken. René Kneyber weet in zijn boek ‘Orde houden’ goed de vinger op de zere plek te leggen. Voor alle startende maar ook ervaren collega’s die wel eens twijfelen of het in hun lokaal gaat zoals het zouden willen dat het zou gaan.

‘Het onderwijs heeft geen martelaren nodig, maar professionals’

‘Ja maar als ik voor het geld gekozen had, was ik niet het onderwijs in gegaan. We maken geen tv’s ofzo’. Dit heb ik in mijn carrière regelmatig collega’s horen zeggen. Daarna volgde vaak een uitleg over de andere beloningen die je krijgt als (zelf)waardering, bevlogenheid etc… Natuurlijk klopt dit voor een gedeelte.

Pedro de Bruyckere stelt in zijn blog dat die ‘liefde voor het vak’ ook onzekere contracten en hoge werkdruk normaliseert. Gelukkig blijkt uit onderzoek dat mensen die met een minder romantische of bevlogen insteek werken maar het wel gewoon zien als ‘baan’, niet minder kwalitatief werk leveren. Integendeel zelf.

NotebookLM: de AI ‘sensatie’ om te leren

Sinds een maand of zes maak ik veel gebruik van de Google AI toepassing NotebookLM. Simpel gezegd laat dit hulpmiddel je praten of ‘andere dingen doen’ met bijvoorbeeld een hoofdstuk lesstof of ander materiaal. Mijn examenleerlingen gebruiken het bijvoorbeeld om de soms wat taaie syllabus om te zetten in flitskaarten of een diagnostische toets. Ronduit indrukwekkend is de optie om een stuk platte tekst om te zetten in een presentatie, podcast of video. Zelfs het saaiste beleidsstuk komt op die manier tot leven. ICT-in-onderwijs expert Tom Naberink legt je in 2 duidelijke video’s (basis en gevorderden) op een prettig rustige manier uit hoe je met NotebookLM kunt werken.

Subscribe now

Boekentip: De 4 weken reset

Herken je dat? De gedachte: “Na deze toetsweek wordt het rustiger.” Of: “In de kerstvakantie ga ik eindelijk écht ontspannen.” We leven vaak naar een moment in de toekomst waarop we alles onder controle hebben.

Oliver Burkeman, journalist (o.a. The Guardian) en schrijver, prikt die illusie haarfijn door. In zijn boek De 4 Weken Reset – een vervolg op zijn bestseller 4000 Weken – laat hij zien waarom wachten op dat ‘perfecte rustige moment’ zinloos is. Voor ons als docenten, met een werkdag die vaak bol staat van de onverwachte gebeurtenissen, is dat misschien wel de belangrijkste les in Werkrust.

Geen standaard time-management

Verwacht bij Burkeman geen tips om nóg efficiënter te werken of meer in minder tijd te proppen. Hij houdt ons juist een spiegel voor: onze obsessie om alles ‘af’ te krijgen, zit ons geluk in de weg.

Hij berekende eerder al dat een mensenleven gemiddeld slechts 4000 weken duurt. Dat klinkt misschien confronterend, maar het is vooral een bevrijding. Je kunt simpelweg niet alles doen. En als je niet alles kunt doen, hoef je je ook niet schuldig te voelen als er dingen blijven liggen.

Geen mammoettanker, maar een kano

Een van de mooiste beelden uit het boek is de vergelijking van ons leven met een boot. We zien onszelf graag als de kapitein van een stabiele mammoettanker: met de juiste planning en discipline varen we een strakke koers.

De realiteit in het onderwijs lijkt echter meer op varen in een kano op een wilde rivier. Je bent kwetsbaar en constant aan het balanceren. Een les loopt anders dan gepland, een leerling reageert emotioneel, een vergadering loopt uit. Proberen om die rivier (de realiteit) te controleren is uitputtend. Burkeman’s inzicht? Omarm het gewiebel. Het gaat er niet om de golven te stoppen, maar om je kano drijvende te houden.

Minder doen, maar met meer aandacht

Wat kunnen we hiermee in de praktijk? Het boek is opgebouwd als een soort cursus van vier weken, maar de kernboodschap kun je direct toepassen:

• Goed is goed genoeg: Niet elke mail naar ouders hoeft literatuur te zijn en niet elk lesidee hoeft de originaliteitsprijs te winnen. Kies waar je je energie in steekt.

• Herdefinieer ‘af’: Grote projecten voelen vaak overweldigend. Door in kleine stapjes te werken (en die ook als successen te zien), verlaag je de drempel voor jezelf.

• Begin gewoon: We stellen vaak uit omdat we wachten op de perfecte voorbereiding. Maar vaak ontstaat de motivatie pas nadat je begonnen bent, al is het maar met iets kleins.

Conclusie

De 4 Weken Reset leest prettig weg en voelt nergens hoogdravend. Burkeman geeft eerlijk toe dat hij zelf ook worstelt met zijn eigen tips, wat het heel menselijk maakt.

Voor iedereen in het PO en VO die het gevoel heeft achter de feiten aan te lopen, biedt dit boek een fijn perspectief. Het lost je werkdruk niet magisch op, maar het helpt wel om er met wat meer mildheid naar te kijken. Het enige moment dat we écht hebben, is immers nu.

Subscribe now

Wakker worden

Journaliste Jolanda Le van het AD onderzocht of het verstandig is om extra vroeg op te staan (05.05 uur!!!) om te zien of dit positief is voor haar productiviteit. Ze besprak dit ook met slaapwetenschapper Dr. Els van der Helm. De resultaten zijn verrassend, of toch juist niet? Zie hier de video.

Fouten maken

Mooi artikel met ervaren jongerenwerker Jan Schellekens uit Raamsdonkveer. Hij werkt ruim veertig jaar met jongeren op straat. Van leren jassen en brommers tot hoodies en de fatbikes van nu. Zijn boodschap: fouten zijn nodig om te leren. Maar ook: We hebben een samenleving gecreëerd waarin alles georganiseerd is, behalve aandacht. Een mooi ingrijpend interview.

Stress

• Ook afgelopen jaar blijkt het onderwijs hoog te scoren op het gebied van stress. Met name de leerkrachten in basisonderwijs hebben weinig Werkrust aldus het CBS.

Wie niet horen wil!

Deense docenten hebben te maken met een gezagscrisis. Vanuit de overheid ligt er daarom nu een wetsvoorstel, dat bij ouders van leerlingen niet overal goed zal vallen: de leraar moet meer ruimte krijgen ‘om fysiek in te grijpen’ als een scholier zich misdraagt.

Subscribe now

Een schoolvakantie is voor velen een tijd van even rust, bijkomen en misschien zelfs wat overdenken. Deze week wat lees tips waarbij je zelf mag weten in welke categorie het valt.

Alle zelfhulpboeken samengevat in 11 lessen

Chris Taylor heeft als service alle zelfhulpboeken van de laatste decennia gelezen en samengebracht tot 11 regels. Denk hierbij aan:

• Zet één kleine stap

• Denk aan het einde van je leven

• Perfectionisme = uitstelgedrag

Iedere regel licht hij toe met een paar mooie inspirerende citaten. De laatste les is misschien nog wel het mooiste: je kunt niet alles leren door te lezen :-)

Waarom gedogen scholen slecht functionerende werknemers?

Één op de zes docenten functioneert niet goed’. Waarom mogen deze mensen blijven? Dr. Kilian Wawoe legt op ironische wijze uit waarom het niet werkt om goed presterende professionals extra te belonen. Je moet je vooral richten op de mensen die niet goed functioneren. En welke 3 maatregelen je kunt nemen om de situatie te verbeteren.

Echt communiceren

Ik kwam onderstaande afbeelding tegen en moest er om lachen. In tijden van videobellende mensen in de trein en kinderen ‘uitgezet’ voor een Bumbafilmpje in een restaurant vond ik dit een mooie oproep.

Subscribe now

• Angela over puberouders

  

  Pakkende column van Angela de Jong, gericht aan ouders van pubers. Over psychische problemen maar vooral het durven loslaten van je kind. Mooi gespreksdocument voor bijvoorbeeld een ouderavond

Sunday scaries

Onderwijs, iedere dag anders’ wat een tijdje de slogan om mensen voor het lesgeven te werven. Maar wat als je dit niet meer zo ziet? Wat als je op vrijdag al tegen de maandag aan zit te hikken? Dit artikel van Esther Elligens in het NRC gaat over het hoe om te gaan met dat gevoel.

• Lachen met Kiespijn

  De satirische quiz over de komende verkiezingen bespreekt de oplossing (van De Rekenkamer) voor werkdruk in het onderwijs…

Voor meer afleveringen zie hier

• Tevreden over ons salaris

  Nederlandse leraren zijn tevreden over hun salaris maar minder over de werkstress, aldus de PO-Raad.

Subscribe now

• Blijven tot vijf uur — raar maar waar.

  

  Waarom voelt het in het onderwijs soms vreemd om gewoon een volle werkdag te maken?
  In mijn nieuwste stuk Werken tot vijf uur in het onderwijs – een vreemde gewoonte onderzoek ik dat ongemak.
  Over cultuur, verwachtingspatronen en de stille norm die zegt dat ‘vroeg weg’ beter is dan ‘gewoon afmaken wat nog moet’.

• Eén scherm, vier zones, nul chaos

  

  Sinds een maand gebruik ik Fancy Zones, een Microsoft PowerToy waarmee je je scherm verdeelt in vaste vakken.
  Mijn agenda links, mail rechts, presentaties en documenten precies waar ik ze wil — zonder eindeloos klikken of zoeken.
  In deze korte en enthousiaste tutorial zie je in vijf minuten hoe je dit zelf inricht.

• Opvoeden anno nu — iedereen heeft er een mening over.

  

  Ik hoorde een aflevering van De Publieke Tribune van Coen Verbraak over de vraag: is opvoeden echt ingewikkelder geworden, of praten we er gewoon meer over?
  Met gasten Anah Israel, Julien Althuisius, Sofie Obbens en Y.M.P FLOW over opvoedstress, grenzen en de moderne zoektocht naar ‘het goede ouderschap’.
  human.nl/de-publieke-tribune/artikelen/opvoedstress

Subscribe now

Toen ik eerder schreef over werken tot vijf uur in het onderwijs, leverde dat een stroom aan reacties op. Sommigen vonden vijf uur laat, anderen juist vroeg. De een werkte het liefst op school tot de laatste leerling weg was, de ander zwoer bij thuis nog even door. Wat vooral opviel: iedereen doet het anders, maar iedereen heeft een mening.

En terwijl wij in het onderwijs hierover in discussie zijn, woedt in het bedrijfsleven een vergelijkbaar gesprek. Krantenkoppen als “Microsoft legt thuiswerken aan banden” of “Rechter fluit bedrijf terug na afschaffen thuiswerken” laten zien dat ook daar gezocht wordt naar balans. Bedrijven worstelen met het ‘recht op thuiswerken’, de vraag wie verantwoordelijk is voor de werkplek en hoe je collega’s verbonden houdt als iedereen zijn eigen ritme kiest

.

Docenten kennen die vrijheid al veel langer. We nemen toetsen mee naar huis, schrijven rapporten aan de keukentafel en bepalen vaak zelf waar en wanneer het werk gebeurt. Maar wat doet dat eigenlijk met ons — en met elkaar? Is die autonomie een zegen, of juist een bron van ruis?

In dit vervolg wil ik de reacties op mijn vorige artikel langs een paar thema’s leggen. Niet om te bepalen wat goed of fout is, maar om te laten zien dat elke keuze — of je nu om drie uur naar huis gaat of tot zes uur blijft — gevolgen heeft. Voor jezelf, voor je team en soms ook voor de leerlingen.

Het DOKU-model

In mijn trainingen gebruik ik vaak het DOKU-model: Doel, Overzicht, Keuze en Uitvoering.
Het helpt om rust en richting te vinden in het werk, ook als alles tegelijk lijkt te moeten.

• Doel: wat wil je eigenlijk bereiken? In dit geval: ontspannen kunnen werken in het onderwijs — Werkrust dus.

• Overzicht: weet je wat er allemaal op je bord ligt en waar je tijd naartoe gaat?

• Keuze: welke ruimte heb je om te bepalen hoe je werkt, en ben je je bewust van de keuzes die je maakt?

• Uitvoering: wat heb je nodig om die keuzes vol te houden — in de praktijk, niet alleen in je hoofd?

In de reacties op het vorige artikel zie je al die lagen terug. Daarom bekijk ik ze hieronder per thema — en steeds langs de meetlat van Overzicht, Keuze en Uitvoering, met Werkrust als het doel.

🟦 1. Verschillen tussen onderwijssectoren

“In het basisonderwijs geldt dit niet hoor!”, schreef Mart. Daar is vijf uur juist een keurige tijd om naar huis te gaan. In het voortgezet onderwijs, mbo of hbo ligt dat anders. Luuck vertelde dat hij vaak pas na zessen vertrekt — maar dan wél zonder werk mee naar huis. En Max wees erop dat in het hbo lessen tot ver in de avond gewoon zijn.

De school waar je werkt bepaalt dus veel. In het po beginnen sommigen al om half acht, met een continurooster dat nauwelijks pauzes kent. In het vo spreiden de lessen zich uit over de dag, en in het mbo of hbo zijn avonden soms onderdeel van het rooster. Wat ‘vroeg naar huis’ is, hangt dus sterk af van waar je werkt.

Overzicht: begrijp hoe de structuur van je school jouw ritme bepaalt. Wanneer begint jouw dag écht, en waar zit ruimte voor herstel?
Keuze: binnen jouw rooster — wat kún je kiezen, en wat ligt vast?
Uitvoering: kleine aanpassingen, zoals één echt rustige pauze of een afgebakende werkmiddag, helpen om het vol te houden.

🪞 Een basisschool draait anders dan een mbo of hbo, maar uiteindelijk hangt de samenwerking wel samen. Als de een altijd om drie uur weg is en de ander tot zes blijft, ontstaan er verschillen in contactmomenten. Zeker voor startende collega’s kan dat invloed hebben op wat ze leren van ‘de praatjes in de gang’.

🟩 2. Waar werk je het liefst?

“Op school komt er altijd wel iemand iets vragen,” schreef Alice. Daarom werkt ze liever thuis. Marjan blijft juist graag tot het lokaal leeg is: “Heerlijk rustig, dan krijg ik nog wat gedaan.” En Lucienne zou al haar werk graag op school doen — “als er tenminste een eigen werkplek was waarvan de deur dicht kan.”

Het komt vaak neer op rust en concentratie. Wie thuis werkt, mist soms de korte lijntjes met collega’s; wie op school blijft, mist een stille hoek. Bram vatte het samen: “Er zijn gewoon geen eigen kantoren voor docenten.” Keuzevrijheid klinkt mooi, maar zonder fatsoenlijke werkplek is het vooral schipperen.

Overzicht: weet wat jouw plek met je doet — waar laad je op, waar raak je leeg?
Keuze: kies bewust voor de plek die past bij de taak die je doet. Niet alles hoeft op school, niet alles hoeft thuis.
Uitvoering: richt je werkplek zó in dat je er graag zit. Soms helpt een goede stoel of een vaste afsluitroutine al meer dan je denkt.

💭 Thuiswerken lijkt soms efficiënter, maar wat verliezen we als we elkaar minder zien? Online onderwijs liet zien dat afstand iets doet met kwaliteit — geldt dat ook voor samenwerken? En als je je volledig afsluit om ongestoord te werken, wat betekent dat voor collega’s die even willen overleggen of leren van wat jij doet? Zeker voor starters zijn toevallige gesprekken goud waard.

🟨 3. De norm van werktijd

“Die 8-tot-5-dag is echt achterhaald,” vond Lucienne. En Esther vertelde hoe haar man de ene dag om half acht start en de andere pas halverwege de ochtend — waarom zou dat voor docenten anders zijn?

Sommige leraren werken liever in blokken: een lange ochtend, dan even rust, en ’s avonds nog een uurtje. Anderen trekken het juist niet om ’s avonds weer te beginnen. Is er zoiets als een standaard onderwijsdag?

Overzicht: hoe ziet jouw werkdag er écht uit? Schrijf het eens op. Vaak blijkt dat we meer doen dan we denken.
Keuze: bepaal zelf wat ‘voldoende’ is. Is het aantal uren leidend, of de kwaliteit van je energie?
Uitvoering: experimenteer met werktijden die bij je passen, en evalueer wat dat doet met je rust en concentratie.

⏰ Wie eerder vertrekt om bij de kinderen te zijn, werkt vaak ’s avonds verder. Maar ben je dan nog even scherp? En moet een school rekening houden met jonge ouders om te voorkomen dat ze structureel in de avonduren doorwerken? Ook interessant: als je om 15.00 uur stopt omdat je niet meer productief bent — zou dat in andere beroepen kunnen? Wat zegt dat over de omvang van het takenpakket in het onderwijs zelf?

🟧 4. Werkdruk en balans

“Heb je wel eens zeven uur achter elkaar lesgegeven?” vroeg Gerrad droogjes. De meeste collega’s weten precies wat hij bedoelt. Lesgeven is intensief; na zes klassen op een dag is het hoofd vol. Toch blijven velen na school nog even door, of schuiven het werk door naar de avond.

Nardy schreef dat ze vaak tot half zes blijft en dan in het weekend niks meer doet. Dat klinkt als een goed ritme, maar makkelijk is het niet. En Marjan merkte op dat het helpt als leidinggevenden ruimte geven om even stil te staan. Dat ‘stil staan’ lijkt voor veel leraren de lastigste klus van allemaal.

Overzicht: weet je eigenlijk waar je tijd echt naartoe gaat? Een paar dagen bewust bijhouden kan al verrassend veel inzicht geven.
Keuze: wanneer zeg je ‘nu is het goed’? Soms is doorgaan geen teken van toewijding maar van gewoonte.
Uitvoering: plan bewust momenten in om te herstellen, niet alleen in vakanties maar ook tussendoor. Dat maakt rust onderdeel van je werk, niet het tegenovergestelde.

🧩 Als we blijven werken tot het echt niet meer gaat, raakt dat ook de mensen om ons heen. Leerlingen merken het als we op reserves draaien. Collega’s moeten bijspringen als iemand uitvalt. Maar wat als iemand een te grote baan heeft aangenomen?

🟥 5. Autonomie en vertrouwen

“We zijn professionals, we kunnen prima zelf bepalen hoe we werken,” schreef Marjan. Frank en Femke waren het met haar eens. André vulde aan: “Wie zelden op school te zien is, mist soms de waardevolle contactmomenten met collega’s.”

Vrijheid kan energie geven, maar ook afstand scheppen. Het vraagt iets om die twee in evenwicht te houden: je eigen tempo volgen, maar tegelijk onderdeel blijven van het geheel.

Overzicht: hoe vrij ben je eigenlijk echt? En waarin zit die vrijheid – in tijd, plek, of manier van werken?
Keuze: welke afspraken maak je met jezelf én met je team over bereikbaarheid en samenwerking?
Uitvoering: kleine rituelen helpen om verbonden te blijven. Even koffie met collega’s of een korte update aan het eind van de dag kan genoeg zijn.

🤝 Vrijheid vraagt ook verantwoordelijkheid. Wie minder zichtbaar is, wordt minder snel betrokken. En wat betekent autonomie als een leidinggevende jou betaalt voor 1659 uur werk? Waar ligt de grens tussen vertrouwen en vrijblijvendheid? Moeten collega’s de vrijheid hebben?

🟪 6. Structuur en geschiedenis

“Als we ons aan de jaartaak zouden houden, zou het mbo-onderwijs in het honderd lopen,” schreef Andrea. En Jurroen herinnerde eraan dat wie die 1659 uur eerlijk verdeelt over de werkweken, al snel op een werkweek van ruim 40 uur uitkomt.

De kern is niet nieuw: hoeveel tijd heb je eigenlijk nodig om goed onderwijs te geven? En wat telt allemaal mee? Voorbereiden, mailen, mentorgesprekken — het past niet allemaal netjes in een rooster.

Overzicht: ken je jouw eigen jaartaak of rooster écht, of werk je vooral op gevoel?
Keuze: wat doe je als er meer werk is dan tijd? Wat laat je liggen, bewust?
Uitvoering: durf taken te schrappen of te vereenvoudigen. Een werkbare structuur geeft ruimte om adem te halen — en dat is uiteindelijk het doel van Werkrust.

📊 Andrea’s observatie raakt aan iets diepers: misschien is het probleem niet dat we te veel doen, maar dat de norm te krap is. Werken we aan rust, of alleen maar aan het afvinken van uren?

Afsluiting

“Wat ik mis is het gesprek over werktijd, keuzes en gevolgen.”

We hebben het vaak over werkdruk, formatie en taken, maar zelden over hoe we werken — en wat dat doet met onszelf en met elkaar. De vrijheid die we hebben is groot, en dat is mooi. Maar vrijheid zonder gesprek wordt al snel ieder voor zich.

Ik grap wel eens dat ik een ZZP’er ben in de maatschap van mijn school. Iedereen met zijn eigen werkwijze, planning en voorkeuren. En dat kan prima werken, zolang we elkaar maar blijven opzoeken om af te stemmen. Misschien is dat wel de kern van Werkrust: weten waar je invloed ligt, kiezen met aandacht, en blijven praten over wat dat betekent voor het geheel.

💡 Wellicht een interessante casus voor de volgende studiedag?

“Gaat het wel goed met je?” Op een workshop hoorde ik dat een jonge collega die vraag vaak kreeg toen ze iedere dag na 16.00 uur nog aan het werk was op haar school. “Ik voelde me bijna bezwaard om tot vijf uur door te gaan,” dacht ze. Het laat zien hoe ongebruikelijk het lijkt om in het voortgezet onderwijs een volle werkdag te maken die tot vijf uur duurt. Maar waarom eigenlijk? En is het echt zo gek om gewoon tot het einde van een normale werkdag op school te blijven?

Werktijden versus werkdruk

Met een volledige baan (1,0 FTE) hoor je als docent 1659 uur per jaar te werken. Dat komt neer op zo’n 41,5 uur per week — ofwel 8,3 uur per dag. Neem je daar een lunchpauze en twee koffiebreaks bij, dan zit je op een werkdag van ongeveer 9,3 uur. Van 8.00 uur tot 17.00 uur werken zou dus heel normaal zijn. Toch zie je na de laatste bel op veel scholen een grote uittocht. Zodra de leerlingen naar huis gaan, volgen de docenten al snel.

Een collega zei eens dat hij zijn lesrooster zag als zijn werktijd. Als de lessen klaar zijn, zit zijn werkdag erop. Maar het werk is daarmee natuurlijk niet af. Toetsen nakijken, lessen voorbereiden, administratie bijwerken — dat moet allemaal nog gebeuren. Maar vaak gebeurt dat thuis, in de avonduren of in het weekend. “Je weet niet wat iemand thuis allemaal doet,” is dan het argument. En dat klopt. Maar misschien is dat juist het probleem.

Thuiswerken: gemak of extra belasting?

Thuiswerken lijkt handig, maar het heeft zo zijn nadelen. Eenmaal thuis is het lastig om in de werkmodus te blijven. Kinderen die iets willen, de vaatwasser die nog uitgeruimd moet worden, of een partner die even wil kletsen — thuis zijn de afleidingen eindeloos. En eerlijk is eerlijk: na een lange dag voor de klas is het lastig om nog geconcentreerd te blijven.

Daarnaast is thuiswerken lang niet altijd efficiënt. Hoe productief ben je echt als je zondagavond om 20.00 uur nog die laatste toetsen probeert na te kijken? Je bent moe, je focus is weg, en voor je het weet ben je er drie keer zo lang mee bezig. Toch kiezen veel docenten ervoor om hun werk mee naar huis te nemen. Maar waarom eigenlijk?

Waarom dan niet op school blijven?

“Er zijn geen goede werkplekken op school,” hoor je vaak. Maar dat valt op veel scholen eigenlijk best mee. Na 15.00 uur zijn er meestal genoeg lokalen vrij. Je kunt je laptop aansluiten op een groot beeldscherm, met een losse muis en toetsenbord, zodat je comfortabel kunt werken. Deur dicht, telefoon weg geen afleiding, geen huishoudelijke klusjes die om aandacht vragen — gewoon rustig doorwerken.

De voordelen van werk en privé scheiden

Juist het scheiden van werk en privé kan veel rust geven. Als je op school je werkdag afrondt, trek je daarna letterlijk de deur achter je dicht. Geen mailtjes meer checken of nog snel iets voorbereiden op de bank — thuis is thuis. Bovendien werkt het motiverend als meerdere collega’s ook op school blijven werken. Je kunt makkelijk even sparren of samen nadenken over een lesidee. Het creëert een gevoel van teamgeest en helpt om elkaar scherp te houden. Natuurlijk is het daarbij wel handig om elkaar niet af te leiden, maar dat spreekt voor zich.

De balans tussen werk en privé

Het gaat uiteindelijk om de balans. Als je structureel minder uren werkt dan je eigenlijk zou moeten, maar het werk blijft hetzelfde, dan voel je vanzelf druk. Misschien is het tijd om het werken tot vijf uur wat normaler te maken in het onderwijs. Dan blijft het werk op school, en kun je thuis echt ontspannen. Want hoe vaak ben je nou écht productief als je ’s avonds op de bank nog je mail doorneemt?

Misschien moeten we die jonge collega die tot vijf uur doorwerkt niet vragen of het wel goed met haar gaat, maar onszelf afvragen waarom we het zo raar vinden dat iemand gewoon een normale werkdag maakt. Hoe kijk jij daartegenaan?

• Wil je je leerlingen de mogelijkheid geven om hun kennis voor een toets te testen maar zit je niet te wachten op stapels nakijkwerk? Lees mee hoe ik in korte tijd mijn eigen toetstrainer bouwde - zonder enige programmeerervaring!

  

• Een artikel over de noodzaak van ‘lummeltijd’. Hoe moet dat ook alweer, even niets doen? Wat zijn jouw rustpunten op een schooldag?

• Veel mensen denken dat instromen in het onderwijs met open armen wordt ontvangen — maar niets is minder waar. Zij-instromers lopen tegen flinke obstakels aan bij het vinden van een leer-werkplek en krijgen vaak te horen dat scholen liever iemand met ervaring zien. “Had verwacht dat het makkelijker zou zijn,” slikken gemotiveerde kandidaten in stilte.

• Het slagingspercentage in het voortgezet onderwijs is dit jaar gedaald naar 90,2 procent, tegen 91,5 procent in 2024. Vooral op havo en vwo is de daling zichtbaar (–2,5 procentpunt). Volgens staatssecretaris Becking komt dit niet per se doordat leerlingen minder kunnen, maar door strengere eisen van het College voor Toetsen en Examens. Wat merk jij bij jouw leerlingen?

Subscribe now

Ik heb al jaren de behoefte om mijn eigen toetsprogramma te bouwen. De reden is dat ik heel erg geloof in D-toetsen, diagnostische toetsen. Nee, ze tellen niet mee voor een cijfer (eerste vraag van leerlingen vaak). Een D-toets is voor mij een prettige tussenbalans halverwege een periode om te zien hoe leerlingen ervoor staan. Wat vragen over een paar paragrafen geeft hun en mij een beeld van hoe het gaat.

Is de score een 8 of hoger, dan liggen ze op de juiste koers. Is het een 4 of lager, dan is er werk te doen of een verandering van leerstijl aan te bevelen. Maar dan is daar ook nog tijd voor (in plaats van pas bij de ‘echte’ toets).

Het nadeel van een D-toets in iedere klas is dat het ook weer een tijdsinvestering vergt qua correctie. En dat kan frustrerend zijn bij leerlingen die nog niets gedaan hebben. Kortom: ik zou graag een simpele manier willen waardoor leerlingen en ik die feedback krijgen.

Een eerste oplossing die ik vond was een Google Form (onze school werkt met Google Workspace) [ met daarin diezelfde 10 vragen. Eventueel kun je ervoor kiezen om de vragen willekeurig te stellen.

Toch was dit voor mij niet de oplossing. Ik heb op een rijtje gezet wat de voorwaarden zouden zijn voor mijn ideale toetstrainer:

• Er moet een grote ‘bak’ met vragen zijn waaruit de vragen worden gehaald zodat de D-toets iedere keer anders is.

• De toets moet zichzelf nakijken, liefst met feedback bij foute antwoorden.

• De leerling moet uit meerdere hoofdstukken kunnen kiezen om te oefenen, zodat ik niet iedere keer een aparte D-toets per hoofdstuk hoef te maken.

• Ik zou graag kunnen zien wat de scores van leerlingen zijn om dit met ze te bespreken.

• Alleen leerlingen van onze school kunnen de D-toets maken. Zo zie ik aan het mailadres wie welke score heeft behaald.

Met de komst van AI-programma’s als ChatGPT en Gemini hoef ik niet meer te kunnen programmeren om mijn toetstrainer te maken. Ik besloot mijn vragen te stellen aan ChatGPT, met daarbij de context, doelgroep en voorwaarden. Precies in de bewoordingen die je hierboven ziet. De oplossing bleek verrassend simpel. En die deel ik graag hier zodat je er zelf ook mee aan de slag kunt.

1. Maak een spreadsheet met vragen, antwoordmogelijkheden, modelantwoord en toelichting.

   

2. Maak een Google Script (dit was voor mij nieuw maar verrassend simpel) met daarin de instructie voor de toetstrainer.

   

3. Deel de link met leerlingen.

Na een paar keer heen en weer sparren met ChatGPT over de opmaak kwam ik tot onderstaande toetstrainer:

Het leuke is dat als de basis staat, je kunt ‘spelen’ met extra toepassingen.

• Wil je een timer bij de vragen? Ik koos eerst voor 30 seconden. Dit bleek leerlingen zenuwachtig te maken, dus heb ik deze verlengd naar 60 seconden.

• Wil je dat het een adaptieve toets wordt, zodat niet goed gemaakte vragen nog een keer terugkomen?

• Wil je dat een leerling zelf mag kiezen hoeveel vragen hij/zij maakt?

• Wil je dat er gekozen kan worden om niet per hoofdstuk maar per paragraaf een proeftoets te maken?

• Wil je hoofdstukken combineren voor een proeftoets?

Ik heb de link voor de toetstrainer gedeeld met leerlingen via de diverse Google Classrooms. Hierdoor kunnen zij, ook buiten het lokaal, oefenen voor hun toetsen. De reacties zijn vooralsnog heel positief.

Wil je mijn complete code hebben voor het Google Script, stuur dan even een mailtje.

Read more

Nieuwsberichten over werkdruk in het onderwijs gaan vaak over vergaderen. Dat vind ik vreemd. Onderwijs is teamwerk en daarom moet er soms wat worden afgesproken met elkaar. Het probleem zit hem meer in hoe we vergaderen. Daar valt denk ik nog veel te winnen. Een reisje door wat managementboeken leerde me 10 verbeterpunten.

1. Is de vergadering belangrijk? Zo niet, ga dan niet vergaderen! Besef dat voor een vergadering van twee uur met 8 genodigden totaal 16 uur tijd van de bedrijfstijd wordt gebruikt. Bedenk vooraf of die investering het doel van de vergadering waard is.

2. Vraag de voorzitter om een agenda. Op deze agenda staan de locatie en tijd van de vergadering, de genodigden en de agendapunten. In een ideale wereld wordt deze agenda een week van tevoren verstuurd zodat iedereen zich goed kan voorbereiden.

3. Het is nog duidelijker als bij ieder agendapunt vermeld staat wat jouw rol is. Word je alleen geïnformeerd, moet je meedenken of zelfs meebeslissen? Dit speelt een belangrijke rol bij je voorbereiding.

4. Bepaal een begintijd. Zorg dat de vergadering dan ook echt begint zodat de mensen die op tijd zijn worden beloond. Ga met structurele laatkomers (of zelfs ‘niet-komers’) in gesprek waarom ze hiermee aangeven jouw vergadering niet zo belangrijk te vinden.

5. Geef als voorzitter het goede voorbeeld door je zaakjes op orde te hebben. Denk hierbij aan de agenda, beamer, stukken etc…

6. Bepaal een eindtijd. Zo weet iedereen waar hij/zij aan toe is.

7. Maak geen uitgebreide notulen maar actiepunten. Een actiepunt is een concrete omschrijving wat er bij een bepaald agendapunt moet gebeuren, wie het gaat doen en wanneer het gebeurd moet zijn.

8. Een goed lopende vergadering is in het belang van alle aanwezigen. Zorg dat iedereen op de hoogte is van de gezamenlijke verantwoordelijkheid.

9. Werk (beknopte) notulen met actiepunten direct uit en deel ze. Op die manier zit alles nog ‘vers’ in je hoofd en worden afspraken snel in werking gezet.

10. Vermijd alles wat afleiding geeft. Laptops dicht, telefoons uit en houd de deur gesloten. Jullie zijn bij elkaar om belangrijke zaken door te nemen dus geef het ook de aandacht die het verdient.

En nog een bonustip:

Notuleren is niet altijd geliefd over de collega’s. Het kan je beperken in deelname aan het gesprek. Je kunt immers maar 1 ding tegelijk goed doen. Ik heb goede ervaringen met de gratis notuleertool limitless.ai. Met behulp van een externe microfoon of, in een kleine setting, de microfoon van je laptop krijg je een transcript, samenvatting en zelfs actiepunten van de vergadering.